Γράφει ο Κρίτων Πιπέρας
Γεννήθηκα στην Τανζανία, από Έλληνες της διασποράς. Μια υπέροχη χώρα, που μου έμαθε να αγαπώ και να σέβομαι τη φύση και τα ζώα, τη διαφορετικότητα, διαφορετικές φυλές και ανθρώπους. Σε νεαρή ηλικία ήρθε με τους δικούς του στην Ελλάδα και εγκατασταθήκαμε οικογενειακώς στο Χαλάνδρι…
Μεγάλωσα σε μία πραγματική γειτονιά, με πόρτες ανοιχτές, με καρδιές ανοιχτές.
Με υπέροχους φίλους τριγυρισμένοι από καλούς γονείς και γείτονες. Τα εφηβικά μου χρόνια ήταν γεμάτα, με παιχνίδι, με γέλιο, αγωνία σχολική, ξεγνοιασιά τα καλοκαίρια.
Το 2025 έκλεισα 44 χρόνια ζωής στο επάγγελμα του διπλωματούχου ξεναγού και φέτος αυτός ο κύκλος κλείνει. Oι συνάδελφοι ξεναγοί με τίμησαν πολλές φορές με την ψήφο τους και με εξέλεξαν πρόεδρό τους.
Το να επιλέξω να ασχοληθώ με τον τουρισμό και να γίνω ξεναγός, ήταν μάλλον αναμενόμενο, αφού η ζωή μου ήταν συνδεδεμένη με τον τουρισμό από την αρχή της ζωής μου. Στην Τανζανία οι γονείς είχαν ξενοδοχείο. Στην Ελλάδα πιά, τα καλοκαίρια από τα 15 μου δούλευα σε ξενοδοχεία. Η μεγαλύτερη μου αδελφή, αρχαιολόγος, αποφάσισε να σπουδάσει στη σχολή ξεναγών (τότε του ΕΟΤ) και με ένα τρόπο μου έδειξε τον δρόμο. Αποφοίτησα από τη σχολή ξεναγών το 1981. Και το μεγάλο ταξίδι ξεκίνησε…
Πρώτο ταξίδι (πέρα από τα ταξίδια που έκανα μικρός από την Τανζανία στην Ελλάδα), ήταν στην Αγγλία, στο Λονδίνο. Τότε είδα για πρώτη φορά, στο βρετανικό μουσείο, τα γλυπτά του Παρθενώνα και τη μοναχική , απομονωμένη Καρυάτιδα. Πραγματικά πικράθηκα, οργίστηκα.
Αν και τότε, στα 17 μου χρόνια δεν μπορούσα να συλλάβω το βαθμό του εγκλήματος που είχε συντελεστεί από τον λόρδο του Έγινε, ήθελα να είχα τη δύναμη, να μπορούσα να τα πάρω και να τα επιστρέψω στην Ελλάδα. Λίγα χρόνια μετά, ως ξεναγός πιά, έβαλα στόχο να μιλάω για αυτό το έγκλημα, σε όλους τους ανθρώπους που ξεναγούσα.
Η ξενάγησή ζωή δεν ήταν εύκολη, Πολλά προβλήματα, τρέξιμο, αγωνίες. Πολλές φορές πελάτες μου, αρρώστησαν, χτύπησαν, όλα αυτά τα χρόνια, έχω επισκεφτεί σχεδόν όλα τα νοσοκομεία και ιατρικά κέντρα της χώρας.
Μια όμως από τις πιο δύσκολες στιγμές, ήταν όταν ένας άνδρας του γκρουπ, πέθανε στον ύπνο του, και μαζί με τη σύζυγό του πήγαμε στο αστυνομικό τμήμα, όπου την ανέκριναν, γιατί όπως ήταν αναμενόμενο, έπρεπε να εξετάσουν την πιθανότητα εγκληματικής ενέργειας.
Ακόμα θυμάμαι τον πόνο στα μάτια της, και επειδή μετέφραζα τις ερωτήσεις των αστυνομικών, να προσπαθώ να μην καταλάβει, ότι εκείνη την ώρα, την θεωρούσαν ύποπτη ανθρωποκτονίας, και παράλληλα να την παρηγορώ και να πρέπει να ενημερώσω και τα παιδιά τους στην Αμερική. Μια πραγματικά δύσκολη στιγμή που θα την θυμάμαι πάντα. Πέρα από τα ταξίδια μου σε όλη την Ελλάδα, ταξίδεψα και σε άλλες χώρες, συνοδεύοντας τα γκρουπ, από την Γερμανία και την Τουρκία, μέχρι την Αίγυπτο.
Στη δεκαετία του ‘80, ταξίδεψα στην Αίγυπτο πρώτη φορά. Εκείνο που μου έμεινε ήταν αυτή η αίσθηση του μεγέθους, που καμία φωτογραφία δεν μπορεί να αποδώσει.
Έχω γνωρίσει, ταξιδεύοντας. δεκάδες παραλίες. Και πραγματικά, η Ελλάδα έχει πολλές, απίστευτης ομορφιάς. Εκείνη όμως που με άφησε άφωνο, ήταν η παραλία του Ναυαγίου στη Ζάκυνθο. Ένας λόγος ήταν βέβαια, ότι η πρόσβαση γίνεται μόνο με καραβάκι, και όντως, τίποτα δεν σε προδιαθέτει για την ομορφιά που αντικρίζεις.
Έχω επισκεφτεί όλους σχεδόν τους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδα, και όχι μόνο. Κάθε χώρος, αναπνέει διαφορετικά, έχει τη δική του ανάσα, όπως το Ακρωτήρι στην Σαντορίνη, που νιώθεις τον σφυγμό του, Ένας αρχαιολογικός χώρος που έχω επισκεφτεί χιλιάδες φορές, κι όμως, η αύρα του είναι μοναδική, είναι οι Δελφοί.
Δεν είναι τυχαίο που οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν τον τόπο αυτό το κέντρο της Γης, τον ομφαλό της μάνας γης, το κέντρο του κόσμου, μιας που η γη, η Γαία ήταν για του Έλληνες ένα πλάσμα ζωντανό και όπως όλα τα πλάσματα, είχε ομφαλό. Και γη αυτό και είχαν απέραντο σεβασμό στη γη και στη φύση με όλα της τα πλάσματα.
Περπάτησα τα βουνά αυτής της χώρας. Από όλα όμως, Ο Όλυμπος, ο νεφοσκεπής, μου προκαλεί δέος. δεν ήταν τυχαία ο τόπος που οι Έλληνες θεωρούσαν κατοικία των Θεών τους.
Όταν τον αντικρίζεις, αισθάνεσαι τόσο μικρός. Κανένα άλλο βουνό από τα εκατοντάδες της Ελλάδας δεν σου δίνει την αίσθηση ότι είναι ζωντανό, πάλλεται και περιμένεις από στιγμή σε στιγμή να δεις τους θεούς σε όλη τους τη δόξα, όπως όταν αντικρίζεις το Πήλιο που ψάχνεις να δεις τους Κενταύρους να καλπάζουν.
Γνώρισα στα ταξίδια μου, πολλές γεύσεις, πολλές κουζίνες διαφορετικών χωρών. Εκείνο όμως που πάντα μου έκανε εντύπωση, ήταν η απλότητα αλλά και πολυπλοκότητα της ελληνικής κουζίνας, φτιαγμένη πολλές φορές από το τίποτα, από την ανάγκη να τραφείς, να φτιάχνονται γεύσεις υπέροχες με ελάχιστα υλικά. Από πίτες μέχρι τον απλό κρητικό Ντάκο. Καμιά χώρα νομίζω, δεν έχει την εφευρετικότητα της ελληνικής κουζίνας.
Η συνεχής επαφή με ανθρώπους από όλο τον κόσμο, μου άνοιξε ορίζοντες και μυαλά. Με έκανε να μην θεωρώ τίποτα δεδομένο, να μην μένω κλεισμένος σε ένα καβούκι, αλλά να δέχομαι τον άλλο όπως είναι, και ό,τι πιστεύει.
Ως ξεναγός, νιώθω πάντα αμηχανία όταν έρχομαι αντιμέτωπος με πράγματα και καταστάσεις που με ντροπιάζουν σαν Έλληνα και ξεναγό. Όλα αυτά που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν σε μια χώρα πολιτισμού, σε μια χώρα που έδωσε τα φώτα στον κόσμο. Και γη αυτό, έχω απαιτήσεις από όλους.
Έχω γυρίσει όλη την Ελλάδα, θεωρώ όμως την Ακρόπολη των Αθηνών , τον πιο σημαντικό χώρο. Κάθε φορά, είναι σαν πρώτη φορά. Όταν βρίσκομαι, εκεί, όταν αντικρίζω το ναό της απτέρου νίκης, αυτό το κόσμημα, τα επιβλητικά Προπύλαια, τις Καρυάτιδες του Ερεχθείου, και ο Παρθενώνας βρίσκεται μπροστά μου, είναι σαν να είμαι μόνος μου, μια συνομιλία με την ομορφιά, το τέλειο. Δεν υπάρχει κόσμος, φωνές. Και ο Παρθενώνας μοιάζει να στέκεται πάνω στα σύννεφα, με το μοναδικό μπλε να τον στεφανώνει.
Όταν ξεναγούμε, δεν ξεναγούμε μόνο αρχαιότητες, ξεναγούμε την Ελλάδα, Μιλάμε για το παρελθόν, τους αγώνες αυτής της μικρής, μα τόσο σημαντικής χώρας. Όλη η Ελλάδα είναι σπαρμένη μνημεία πεσόντων. Ο φόρος αίματος τεράστιος, η συμβολή της μοναδική.
Μιλάμε για τον πόνο και τον καημό αυτού του λαού, τα ρεμπέτικα, τον ξεριζωμό, την ξενιτιά. Μιλάμε για τους μοναδικούς συγγραφείς και ποιητές. Πολλοί δεν τους γνωρίζουν , ελάχιστοι γνωρίζουν το έργο του Καζαντζάκη, πέρα από τον Ζορμπά.
Καλούμαστε λοιπόν, να ανοίξουμε ένα παράθυρο σε αυτό τον μοναδικό κόσμο που είναι η ίδια η Ελλάδα. Και χαίρομαι όταν βλέπω στα μάτια τους την αναγνώριση της αξίας τους. Αρκετοί γνωρίζουν την Ιθάκη του Καβάφη. Και πάντα, όταν βρίσκομαι σε αυτό το νησί τους απαγγέλλω το συγκεκριμένο ποίημα, συνήθως συγκινούνται. Μα πιο πολύ όταν καταλαβαίνουν την ουσία του «Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε. Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα, ήδη θα το κατάλαβες η Ιθάκη τί σημαίνει».
Έχουν συμβεί παράλογα περιστατικά σε όλα αυτά τα χρόνια καριέρας. Δεν αντέχω να βλέπω δίπλα σε αρχαιολογικούς χώρους σκουπίδια, να βλέπω νοοτροπίες και συμπεριφορές που δεν συνάδουν, κι ένα κράτος που δεν έχει καταφέρει να κάνει τους ελέγχους που πρέπει.
Το μεγάλο παράπονο είναι ότι μια χώρα με τέτοια ιστορία και πολιτισμό, δεν έχει την προσοχή που της αξίζει. Σκουπίδια παντού, σε όλες τις τουριστικές διαδρομές, έλλειψη υποδομών, τριτοκοσμικές τουαλέτες, ελλείψεις προσωπικού και αρχαιοφυλάκων, υπερτουρισμός και να εστιάζουν όλοι, μόνο στα εκατομμύρια των τουριστών. Στην ποσότητα, οχι στην ποιότητα.
Δυστυχώς, όλοι θεωρούν ότι η Ελλάδα ‘’πουλάει’’ ότι κι αν γίνει. Δεν καταλαβαίνουν ότι η Ελλάδα δεν είναι προϊόν, είναι ιδέα και αξία.
Θεωρώ πως η Ελλάδα κάνει λάθη, αντί να βοηθήσει τον τουρισμό, που είναι από τα βαριά χαρτιά της χώρας μαζί με τον πολιτισμό της.
Το ίδιο το κράτος, απαξιώνει τους εργαζόμενους στον τουρισμό, δεν επενδύει στην εκπαίδευση, και μιλώντας από την προσωπική μου πείρα, απαξιώνει τους ξεναγούς, τους οποίους πιστοποιεί το κράτος, αλλά τους αφήνει απροστάτευτους σε όλων των ειδών τους παράνομους που προσποιούνται τους ξεναγούς και με πολλούς τρόπους δυσφημούν τη χώρα. Το αποτέλεσμα θα φανεί μακροπρόθεσμα, και δεν θα είναι θετικό…
Αντιμετωπίζω τη ζωή πάντα με αισιοδοξία, είμαι φύση αισιόδοξος. Παρ’ όλες τις αντίξοες συνθήκες που αντιμετώπισα, πιστεύω ότι στο τέλος όλα μπαίνουν στη θέση που τους πρέπει
Το μονοπάτι του ξεναγού
Γράφει ο Κρίτων Πιπέρας
Γεννήθηκα στην Τανζανία, από Έλληνες της διασποράς. Μια υπέροχη χώρα, που μου έμαθε να αγαπώ και να σέβομαι τη φύση και τα ζώα, τη διαφορετικότητα, διαφορετικές φυλές και ανθρώπους. Σε νεαρή ηλικία ήρθε με τους δικούς του στην Ελλάδα και εγκατασταθήκαμε οικογενειακώς στο Χαλάνδρι…
Μεγάλωσα σε μία πραγματική γειτονιά, με πόρτες ανοιχτές, με καρδιές ανοιχτές.
Με υπέροχους φίλους τριγυρισμένοι από καλούς γονείς και γείτονες. Τα εφηβικά μου χρόνια ήταν γεμάτα, με παιχνίδι, με γέλιο, αγωνία σχολική, ξεγνοιασιά τα καλοκαίρια.
Το 2025 έκλεισα 44 χρόνια ζωής στο επάγγελμα του διπλωματούχου ξεναγού και φέτος
αυτός ο κύκλος κλείνει. Οι συνάδελφοι ξεναγοί με τίμησαν πολλές φορές με την ψήφο τους και με εξέλεξαν πρόεδρό τους.
Το να επιλέξω να ασχοληθώ με τον τουρισμό και να γίνω ξεναγός, ήταν μάλλον αναμενόμενο, αφού η ζωή μου ήταν συνδεδεμένη με τον τουρισμό από την αρχή της ζωής μου. Στην Τανζανία οι γονείς είχαν ξενοδοχείο. Στην Ελλάδα πιά, τα καλοκαίρια από τα 15 μου δούλευα σε ξενοδοχεία. Η μεγαλύτερη μου αδελφή, αρχαιολόγος, αποφάσισε να σπουδάσει στη σχολή ξεναγών (τότε του ΕΟΤ) και με ένα τρόπο μου έδειξε τον δρόμο. Αποφοίτησα από τη σχολή ξεναγών το 1981. Και το μεγάλο ταξίδι ξεκίνησε…
Πρώτο ταξίδι (πέρα από τα ταξίδια που έκανα μικρός από την Τανζανία στην Ελλάδα), ήταν στην Αγγλία, στο Λονδίνο. Τότε είδα για πρώτη φορά, στο βρετανικό μουσείο, τα γλυπτά του Παρθενώνα και τη μοναχική , απομονωμένη Καρυάτιδα. Πραγματικά πικράθηκα, οργίστηκα.
Αν και τότε, στα 17 μου χρόνια δεν μπορούσα να συλλάβω το βαθμό του εγκλήματος που είχε συντελεστεί από τον λόρδο του Έγινε, ήθελα να είχα τη δύναμη, να μπορούσα να τα πάρω και να τα επιστρέψω στην Ελλάδα. Λίγα χρόνια μετά, ως ξεναγός πιά, έβαλα στόχο να μιλάω για αυτό το έγκλημα, σε όλους τους ανθρώπους που ξεναγούσα.
Η ξενάγησή ζωή δεν ήταν εύκολη, Πολλά προβλήματα, τρέξιμο, αγωνίες. Πολλές φορές πελάτες μου, αρρώστησαν, χτύπησαν, όλα αυτά τα χρόνια, έχω επισκεφτεί σχεδόν όλα τα νοσοκομεία και ιατρικά κέντρα της χώρας.
Μια όμως από τις πιο δύσκολες στιγμές, ήταν όταν ένας άνδρας του γκρουπ, πέθανε στον ύπνο του, και μαζί με τη σύζυγό του πήγαμε στο αστυνομικό τμήμα, όπου την ανέκριναν, γιατί όπως ήταν αναμενόμενο, έπρεπε να εξετάσουν την πιθανότητα εγκληματικής ενέργειας.
Ακόμα θυμάμαι τον πόνο στα μάτια της, και επειδή μετέφραζα τις ερωτήσεις των αστυνομικών, να προσπαθώ να μην καταλάβει, ότι εκείνη την ώρα, την θεωρούσαν ύποπτη ανθρωποκτονίας, και παράλληλα να την παρηγορώ και να πρέπει να ενημερώσω και τα παιδιά τους στην Αμερική. Μια πραγματικά δύσκολη στιγμή που θα την θυμάμαι πάντα. Πέρα από τα ταξίδια μου σε όλη την Ελλάδα, ταξίδεψα και σε άλλες χώρες, συνοδεύοντας τα γκρουπ, από την Γερμανία και την Τουρκία, μέχρι την Αίγυπτο.
Στη δεκαετία του ‘80, ταξίδεψα στην Αίγυπτο πρώτη φορά. Εκείνο που μου έμεινε ήταν αυτή η αίσθηση του μεγέθους, που καμία φωτογραφία δεν μπορεί να αποδώσει.
Έχω γνωρίσει, ταξιδεύοντας. δεκάδες παραλίες. Και πραγματικά, η Ελλάδα έχει πολλές, απίστευτης ομορφιάς. Εκείνη όμως που με άφησε άφωνο, ήταν η παραλία του Ναυαγίου στη Ζάκυνθο. Ένας λόγος ήταν βέβαια, ότι η πρόσβαση γίνεται μόνο με καραβάκι, και όντως, τίποτα δεν σε προδιαθέτει για την ομορφιά που αντικρίζεις.
Έχω επισκεφτεί όλους σχεδόν τους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδα, και όχι μόνο. Κάθε χώρος, αναπνέει διαφορετικά, έχει τη δική του ανάσα, όπως το Ακρωτήρι στην Σαντορίνη, που νιώθεις τον σφυγμό του, Ένας αρχαιολογικός χώρος που έχω επισκεφτεί χιλιάδες φορές, κι όμως, η αύρα του είναι μοναδική, είναι οι Δελφοί.
Δεν είναι τυχαίο που οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν τον τόπο αυτό το κέντρο της Γης, τον ομφαλό της μάνας γης, το κέντρο του κόσμου, μιας που η γη, η Γαία ήταν για του Έλληνες ένα πλάσμα ζωντανό και όπως όλα τα πλάσματα, είχε ομφαλό. Και γη αυτό και είχαν απέραντο σεβασμό στη γη και στη φύση με όλα της τα πλάσματα.
Περπάτησα τα βουνά αυτής της χώρας. Από όλα όμως, Ο Όλυμπος, ο νεφοσκεπής, μου προκαλεί δέος. δεν ήταν τυχαία ο τόπος που οι Έλληνες θεωρούσαν κατοικία των Θεών τους.
Όταν τον αντικρίζεις, αισθάνεσαι τόσο μικρός. Κανένα άλλο βουνό από τα εκατοντάδες της Ελλάδας δεν σου δίνει την αίσθηση ότι είναι ζωντανό, πάλλεται και περιμένεις από στιγμή σε στιγμή να δεις τους θεούς σε όλη τους τη δόξα, όπως όταν αντικρίζεις το Πήλιο που ψάχνεις να δεις τους Κενταύρους να καλπάζουν.
Γνώρισα στα ταξίδια μου, πολλές γεύσεις, πολλές κουζίνες διαφορετικών χωρών. Εκείνο όμως που πάντα μου έκανε εντύπωση, ήταν η απλότητα αλλά και πολυπλοκότητα της ελληνικής κουζίνας, φτιαγμένη πολλές φορές από το τίποτα, από την ανάγκη να τραφείς, να φτιάχνονται γεύσεις υπέροχες με ελάχιστα υλικά. Από πίτες μέχρι τον απλό κρητικό Ντάκο. Καμιά χώρα νομίζω, δεν έχει την εφευρετικότητα της ελληνικής κουζίνας.
Η συνεχής επαφή με ανθρώπους από όλο τον κόσμο, μου άνοιξε ορίζοντες και μυαλά. Με έκανε να μην θεωρώ τίποτα δεδομένο, να μην μένω κλεισμένος σε ένα καβούκι, αλλά να δέχομαι τον άλλο όπως είναι, και ό,τι πιστεύει.
Ως ξεναγός, νιώθω πάντα αμηχανία όταν έρχομαι αντιμέτωπος με πράγματα και καταστάσεις που με ντροπιάζουν σαν Έλληνα και ξεναγό. Όλα αυτά που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν σε μια χώρα πολιτισμού, σε μια χώρα που έδωσε τα φώτα στον κόσμο. Και γη αυτό, έχω απαιτήσεις από όλους.
Έχω γυρίσει όλη την Ελλάδα, θεωρώ όμως την Ακρόπολη των Αθηνών , τον πιο σημαντικό χώρο. Κάθε φορά, είναι σαν πρώτη φορά. Όταν βρίσκομαι, εκεί, όταν αντικρίζω το ναό της απτέρου νίκης, αυτό το κόσμημα, τα επιβλητικά Προπύλαια, τις Καρυάτιδες του Ερεχθείου, και ο Παρθενώνας βρίσκεται μπροστά μου, είναι σαν να είμαι μόνος μου, μια συνομιλία με την ομορφιά, το τέλειο. Δεν υπάρχει κόσμος, φωνές. Και ο Παρθενώνας μοιάζει να στέκεται πάνω στα σύννεφα, με το μοναδικό μπλε να τον στεφανώνει.
Όταν ξεναγούμε, δεν ξεναγούμε μόνο αρχαιότητες, ξεναγούμε την Ελλάδα, Μιλάμε για το παρελθόν, τους αγώνες αυτής της μικρής, μα τόσο σημαντικής χώρας. Όλη η Ελλάδα είναι σπαρμένη μνημεία πεσόντων. Ο φόρος αίματος τεράστιος, η συμβολή της μοναδική.
Μιλάμε για τον πόνο και τον καημό αυτού του λαού, τα ρεμπέτικα, τον ξεριζωμό, την ξενιτιά. Μιλάμε για τους μοναδικούς συγγραφείς και ποιητές. Πολλοί δεν τους γνωρίζουν , ελάχιστοι γνωρίζουν το έργο του Καζαντζάκη, πέρα από τον Ζορμπά.
Καλούμαστε λοιπόν, να ανοίξουμε ένα παράθυρο σε αυτό τον μοναδικό κόσμο που είναι η ίδια η Ελλάδα. Και χαίρομαι όταν βλέπω στα μάτια τους την αναγνώριση της αξίας τους. Αρκετοί γνωρίζουν την Ιθάκη του Καβάφη. Και πάντα, όταν βρίσκομαι σε αυτό το νησί τους απαγγέλλω το συγκεκριμένο ποίημα, συνήθως συγκινούνται. Μα πιο πολύ όταν καταλαβαίνουν την ουσία του «Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε. Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα, ήδη θα το κατάλαβες η Ιθάκη τί σημαίνει».
Έχουν συμβεί παράλογα περιστατικά σε όλα αυτά τα χρόνια καριέρας. Δεν
αντέχω να βλέπω δίπλα σε αρχαιολογικούς χώρους σκουπίδια, να βλέπω νοοτροπίες και συμπεριφορές που δεν συνάδουν, κι ένα κράτος που δεν έχει καταφέρει να κάνει τους ελέγχους που πρέπει.
Το μεγάλο παράπονο είναι ότι μια χώρα με τέτοια ιστορία και πολιτισμό, δεν έχει την προσοχή που της αξίζει. Σκουπίδια παντού, σε όλες τις τουριστικές διαδρομές, έλλειψη υποδομών, τριτοκοσμικές τουαλέτες, ελλείψεις προσωπικού και αρχαιοφυλάκων, υπερτουρισμός και να εστιάζουν όλοι, μόνο στα εκατομμύρια των τουριστών. Στην ποσότητα, οχι στην ποιότητα.
Δυστυχώς, όλοι θεωρούν ότι η Ελλάδα ‘’πουλάει’’ ότι κι αν γίνει. Δεν καταλαβαίνουν ότι η Ελλάδα δεν είναι προϊόν, είναι ιδέα και αξία.
Θεωρώ πως η Ελλάδα κάνει λάθη, αντί να βοηθήσει τον τουρισμό, που είναι από τα
βαριά χαρτιά της χώρας μαζί με τον πολιτισμό της.
Το ίδιο το κράτος, απαξιώνει τους εργαζόμενους στον τουρισμό, δεν επενδύει στην εκπαίδευση, και μιλώντας από την προσωπική μου πείρα, απαξιώνει τους ξεναγούς, τους οποίους πιστοποιεί το κράτος, αλλά τους αφήνει απροστάτευτους σε όλων των ειδών τους παράνομους που προσποιούνται τους ξεναγούς και με πολλούς τρόπους δυσφημούν τη χώρα. Το αποτέλεσμα θα φανεί μακροπρόθεσμα, και δεν θα είναι θετικό…
Αντιμετωπίζω τη ζωή πάντα με αισιοδοξία, είμαι φύση αισιόδοξος. Παρ’ όλες τις αντίξοες συνθήκες που αντιμετώπισα, πιστεύω ότι στο τέλος όλα μπαίνουν στη θέση που τους πρέπει
